Abone Ol

A’dan Z’ye Bağımlılık

Yazıyı Paylaş

Bağımlık nedir? Beynimizle ilişkisi nasıl? Risk faktörleri neler? Tedavi süreci nasıl ilerliyor?

Bağımlılık bireyde, ailede ve toplumun genelinde derin etkilere sahip olan karmaşık ve çok yönlü bir olgu. Bu, kültürel, sosyal ve ekonomik sınırları aşan, her kesimden insanı etkileyen bir durum. Bağımlılığı kapsamlı bir şekilde anlayabilmek için öncelikle onun tanımı, temel mekanizmaları, risk faktörleri ve tedavi yaklaşımları dahil olmak üzere tüm yönlerini bilmemiz gerekir. Bu konuları birlikte inceleyelim.

 

Nedir?

Temelde bağımlılık, olumsuz sonuçlara rağmen bir maddeyi kullanma ya da bir davranışta bulunma konusunda obsesyona sahip, genellikle kontrol edilemeyen bir eğilimle karakterize edilir. Bu, beyinde yapı ve işlevi değiştiren, davranışta kalıcı değişikliklere yol açan kronik bir beyin hastalığı. Bağımlılık, uyuşturucu ya da alkol gibi maddeleri içerebileceği gibi kumar, video oyunu, internet, sosyal medya, seks, yeme bozukluğu (Bulimia nervoza, anoreksiya nervoza, obezite) gibi davranışları da kapsayabilir.

 

Beynimiz bağımlılığa nasıl tepki veriyor?

Beynimiz, bağımlılığa tepki verirken özellikle ödül devresi adı verilen karmaşık bir ağ üzerinden merkezi bir rol oynar. Bu devre, bir dizi beyin bölgesini içerir ve bağımlılığın mekanizmalarında özellikle etkilidir. Bir kişi ona “keyifli” gelebilecek bir şey yaşadığında -uyuşturucu gibi bir madde ya da kumar gibi “ödüllendirici” bir davranış- zevk ve ödülle ilişkilendirilen bir nörotransmitter olan dopamin salgılanır. Zamanla, beyin bu fazla dopamine uyum sağlar. Bu da doğal ödüllerden zevk almanın azalmasına ve bağımlılık oluşturan madde ya da davranışa olan isteğin artmasına yol açar.

 

Neler risk faktörü olabilir?

Birçok faktör, bir insanın bağımlılığa duyarlılığını artırabilir:

  1. Genetik: Bağımlılıkla aile geçmişi, genetik bir bileşenin varlığını işaret edebilir.
  2. Psikolojik sorun: Depresyon, anksiyete ve travma gibi durumlar, bir madde ya da davranışın bu sorunlarla baş etme mekanizması olarak kullanılmasına sebep olabilir.
  3. Çevre: Evde, toplumda bağımlılık yaratan maddelere ya da davranışlara maruz kalmak bağımlılık riskini artırabilir.
  4. Arkadaş baskısı: Maddelerin kullanımını veya bağımlı davranışları teşvik eden sosyal çevreler, bir insanın seçimlerini etkileyebilir.
  5. Başlama yaşı: Ergenlik döneminde maddelere veya bağımlılık yaratan davranışlara erken maruz kalma, bağımlılık riskini artırabilir.

 

Bağımlılık türleri neler?

Bağımlılık, alkol, nikotin, reçete ilaçları ve yasa dışı maddelere bağımlılığı içeren bir dizi formda ortaya çıkabilir.

  1. Madde kullanım bozuklukları: Bu kategori, alkol, nikotin, reçete ilaçları ve yasa dışı ilaçlara bağımlılığı içerir.
  2. Davranışsal bağımlılıklar: Kumar, video oyunu, alışveriş ya da yeme bozukluğu gibi tutumlar, davranışsal bağımlılık kategorisinde yer alır.
  3. Süreç bağımlılıkları: Cinsellik, egzersiz ya da çalışma gibi eylemlerdeki aşırılık bu gruba dahil.

 

“Evde, toplumda bağımlılık yaratan maddelere ya da davranışlara maruz kalmak bağımlılık riskini artırabilir.”

 

Belirtilerini nasıl anlayacağız?

Belirtiler, söz konusu madde veya davranışa bağlı olarak değişebilir, ancak genellikle şunları içerir:

Kontrol kaybı: İstemesine rağmen kullanımı durduramama veya azaltamama.

Tutku: Madde veya davranış için yoğun istekler veya arzular.

Sorumlulukları ihmal etme: Bağımlılığa bağlı olarak iş, okul veya aile sorumluluklarını yerine getirememe.

Yoksunluk: Madde veya davranış azaltıldığında veya kesildiğinde fiziksel veya duygusal belirtiler.

Tolerans: İstenen etkiyi elde etmek için daha fazla madde veya davranışa ihtiyaç duyma.

Sonuçlara rağmen devam etme: Fiziksel, zihinsel ya da sosyal yaşamdaki tüm olumsuz sonuçlara rağmen kullanıma devam etme.

Tedavi ve iyileşme nasıl mümkün?

İyileşmek mümkün mü? Evet, doğru destek ve tedaviyle bu pekala mümkün. Tedavi seçenekleriniyse şöyle özetleyebiliriz:

  1. Detoksifikasyon: Bir maddenin bırakılmasından kaynaklanan yoksunluk belirtilerini güvenli bir şekilde yönetme sürecine deniyor ve önemli bir tedavi yöntemi.
  2. Terapiler: Bağımlılığın psikolojik yönlerini ele almak için danışmanlık ve terapi de bir başka tedavi metodu. Bireysel ve aile terapisi, bağımlılığın duygusal yönü ve ilişki boyutuyla başa çıkmada yardımcı olabilir.
  3. İlaçlar: Belirli maddeler için isteği ve yoksunluk belirtilerini azaltmaya yardımcı olabilen ilaçlar da tedavi sürecinde etkili.
  4. Destek grupları: Adsız Alkolikler veya Adsız Narkotikler gibi destek gruplarına katılmak, çok değerli; eş destek sağlayabilir.
  5. Yatılı ya da ayakta tedavi programları: Bu programlar, bağımlılığın şiddetine bağlı olarak çeşitli tedavi seviyeleri sunar.

Derinlemesine idrak

Bağımlılığı anlamak; onun etkilerinin farkına varmak ve karşılaşılan zorluklarla başa çıkabilmek için hayati bir önem taşır. Bağımlılık, fiziksel, psikolojik ve sosyal boyutlara sahip karmaşık bir sorun. Bu, milyonlarca bireyi ve sevdiklerini etkiler, ancak doğru destek ve tedaviyle iyileşme mümkün. Bağımlılığı daha derinlemesine anlayarak, bu konuda toplum tarafından bağımlı kişilerin damgalanmasını azaltabilir, bağımlılıkla mücadele çalışmalarını geliştirebilir ve iyileşme yolunda olanlara etkili destek sağlayabiliriz.

Yazıyı Paylaş

Okumaya devam et…

Bağımlılıkla ilgili doğru bilinen yanlışlar

İnsanların kafasında bağımlılıkla ilgili pek çok soru var. Ancak aynı zamanda benim gözlemlediğim bir durum söz konusu: Bir kişinin tedaviye başlamasını, iyileşmesini engelleyen ve onu çıkmaza sokan asıl şeyin, konuyla ilgili birçok doğru bilinen yanlışın olduğu. Bu yazıda, bu yanlışları ele alıyoruz.

Devamını oku »

Yasal Uyarı
Web sitemizdeki bilgiler ve beyanlar kişileri tanı ve tedaviye yönlendirme amacı taşımaz. Tanı ve tedaviye yönelik işlemlerinizi doktorunuza danışınız. İçeriklerde EMC Medya Yayıncılık Ticaret Ltd. Şti.’nin, araştırmacılarının, danışmanlarının ve yazarların / bilim insanlarının hazırladığı bilimsel çalışmalar ve kamuya açık yayınlardan derlemelerle elde edilen veriler, yalnızca bilgilendirme amacıyla paylaşılmaktadır. Metinlerimizde tanı yahut tedaviye ilişkin sağlık beyanları yer almamaktadır.

Longevilab'e Abone Ol

Haber bültenimize abone olun ve güncel kalın.